پدرام سروش پور در «جهان عليه خشونت»
پورچيستا رستمي - موبد پدرام سروش پور در بخش ادیان همایش «جهان عليه خشونت» با عنوان « بنپایههای دینی در مقابله با خشونت و افراطی گری به سخنرانی پرداخت
متن سخنرانی وی در زیر آمده است.
تمامی ادیان الهی از یک حقیقت مطلق که همان خداوند یکتاست سرچشمه میگیرند و همین بزرگترین دلیل بر مشترک بودن بنپایههای دینی، در ادیان الهی است. البته برداشتهای بسیار متفاوت که پیروان ادیان الهی، در دورههای مختلف از مفاهیم دینی انجام دادهاند بیانگر این واقعیت است که تلاش برای درک این حقیقت مشترک الهی یک الزام است. بهویژه در دنیای امروز که با تحولات و پیشرفتهای گسترده انسان در حیطههای مختلف همراه بوده است، با بالا رفتن سطح آگاهیها و دانش انسانها شناخت آن حقیقت واقعی ادیان راهی به سوی شکلگیری جهانی پیشرو و مترقی در سایه یک صلح و آرامش پایدار.
در این راستا همگرایی و تلاش برای شناخت مشترک بنپایههای دینی از مهمترین تلاشهای دینداران و دینپژوهانی است که با کارکرد و نقش موثر ادیان الهی در دستیابی به چنین آرمانهایی باور دارند.
یکی از بارزترین این بنپایههای دینی مقابله با خشونت و افراطیگری در ادیان الهی است. دین زرتشتی به دلیل قدمت خود از تاریخ بسیار پرفراز و نشیب و آموزندهای برخوردار است و همین کهن بودن، دانش دین گستردهای را پشتوانه این دین باستانی کرده است. از طرف دیگر از اشوزرتشت پیامبر، مجموعه آموزههایی تحت نام گاتها باقیمانده که از کهنترین و نخستین دستنوشتههایی است که در آن آفریدگار هستی به یکتایی نام برده شده و برای نخستین بار پرده از بسیاری حقایق مینوی برداشته شده است.
خوشبتختانه در درون این آموزهها، نحوه آموزش، عمل و رفتار پیامبر نیز وجود دارد که میتواند به عنوان بهترین الگو راهگشای ما در این تحقیق باشد. لذا در این تحقیق تلاش براین بوده که بنپایههای دینی در درجه اول با نگاه به آموزههای مستقیم اشوزرتشت در گاتها شناسایی شده و سپس از سایر بخشهای اوستا و کتب دینی زرتشتی بهره گرفته شود.
1- فلسفه به پیامبری رسیدن اشوزرتشت
هات 29 که از سرودههای آغازین گاتها است به بیان فلسفه به پیامبری رسیدن اشوزرتشت پرداخته است در ابتدای این هات روان آفرینش به نمایندگی از روان همه آفریدگان هستی رو به اهورامزدا گله میکند. این که آفرینش او در جهانی که خشم و ستیز و جنگ و تجاوز آنرا فرا گرفته است چه هدفی داشته است و در این بند روان آفرینش از اهورامزدا درخواست یک نجاتبخش میکند. از آنجایی که این هات بیانگر فلسفه به پیامبری رسیدن اشوزرتشت است به روشنی مشخص است که مهمترین نیاز به پیامبری اشوزرتشت، نجاتبخشی جهان از دست خشونتطلبان و ستیزهجویان است.
پروردگارا روان آفرینش به درگاه تو گله مند است برای چه مرا بیافریدی ؟ چه کسی مرا کالبد هستی بخشید ؟ خشم و ستیز و چپاول و غارت و گستاخی و تجاوز همه جا را فرا گرفته ، مرا جز تو پشت و پناهی نیست بنابراین نجات بخشی که بتواند مرا از این تنگنا رهایی بخشد به من نشان ده. هات 29 – بند 1
آنگاه اهورامزدا در ادامه این بند پس از رایزنی با اشا(فروزه اهورایی راستی) و وهومن (فروزه اهورایی نیکاندیشی) اشوزرتشت را به عنوان تنها کسی که آموزههای مینوی را درک کرده و میتواند این مسوولیت مهم را برعهده بگیرد و به نتیجه برساند به روان آفرینش معرفی میکند.(هات 29- بند 8)
اما روان آفرینش به اهورامزدا بانگ بر میدارد که چگونه فردی که شهریار نیست و از سپاه و نیرو برخوردار نیست این توانایی را دارد که در مقابل سپاه خشم و تجاوز پیروز شود.
آن گاه روان آفرینش با بانگ بلند گوید : آیا من باید بدون چون و چرا پشتیبانی شخص ناتوانی را قبول کرده و به سخنان او گوش دهم ؟
به راستی مرا آرزوی شهریار نیرومند و توانایی بود.آیا چه وقت چنین شخصی برای یاریم به پا خواهد خواست و با بازوان نیرومند خود من را حمایت خواهد کرد.هات 29 – بند 9
اهورامزدا از وهومن و اشا درخواست میکند که به اشوزرتشت، توانمندی پیروزی در این راه را ارزانی دارند. تا پیامبر بتواند در پرتو این توانمندی آرامش و آسایش را به جهانیان ببخشد.
ای اهورامزدا و ای اشا به این ها ( زرتشت و پیروانش ) نیروی معنوی و توانایی بخشید . ای وهومن تو نیز به زرتشت آن را ( یعنی نیروی اندیشه و هوش و خرد سرشار) ارزانی دار تا در پرتو آن به جهانیان آرامش و آسایش بخشد . ای دانای بزرگ ما همه او را برگزیده ترین آفرینش و شایسته ترین فرزند تو دانسته و به رهبری خویش می پذیریم. هات 29 – بند 10
همانگونه که در این بند مشخص شده است، توانمندی اشوزرتشت پیامبر در شهریاری جهان، توانمندی نظامی او نیست بلکه دو بازوی توانمند او در این راه وهومن و اشا دو فروزه اهورایی نیکاندیشی و راستی میباشد.
آن گاه چنین پاسخ دادم : من زرتشت دشمن سر سخت دروغ و دروغگویان هستم و تا آن جا که مرا نیرو و توان است با آن ها پیکار خواهم کرد ولی با تمام قدرت یاور و پشتیبان نیکان و درستکرداران خواهم بود. پروردگارا بشود که از نیروی معنوی و بیکرانت برخوردار گردم و همیشه سرسپرده و ستایشگر تو باشم ای مزدا.هات 43 بند 8
2- بهمن یا وهومن نماد صلح و آشتی در کیش زرتشتی
«وهومنه» که در فارسی امروزه بهمن خوانده میشود یکی از واژههای پرکاربرد و زیربنایی در سرودهای گاتها است. این واژه که از دو بخش «من» به معنی اندیشه و «وهو» به معنی نیک گرفته شده است به معنی اندیشه پاک، یکی از امشاسپندان یا همان فروزههای خداوند و بالاترین جایگاهی است که انسان میتواند بدان دست یابد.
در بندهشن آمده است که یکی از خویشکاری(وظیفه) های بهمن امشاسپند (در زبان اوستایی: وُهومَنَه) آشتیبخشی است: بهمن نیک نیرومند آشتیبخش. او را نیرومندی این که سپاه ایزدان و نیز آنِ آزادگان چون آشتی کنند و بیفزایند، به سبب بهمن است که به میان ایشان رود...
برپایه آموزههای پیامبر آنچه که به انسان ارج و بزرگی میدهد اندیشه انسان است که به سوی کمال یا وهومنه در حال پیشرفت و ترقی باشد. چرا که خدا در گاهان اهورامزدا یا دانای کل هستی بخش نامیده شده است و بدیهی انسانی میتواند به جایگاه خدا نزدیک شود که خود را به مزدا یا دانای کل برساند.که تاثیرات این باور زیربنایی در جایجای فرهنگ ایرانی کاملا مشهود است. فردوسی نیز شاهنامه خود با نام خداوند آفریننده جان(اهورا) و خرد(مزدا) آغاز مینماید.
به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه برنگذرد
در باوری که به انسان به واسطه اندیشهاش بها داده میشود بیشک آزادی اندیشه جایگاهی ویژه را دارا میباشد. اندیشهای میتواند پیشرو باشد که به جبر و ندانسته هیچ باوری را نپذیرد. اشوزرتشت در یکی از آغازین سرودهای گاتها به روشنی به این موضوع اشاره میکند.
ای مردم این حقیقت را به گوش هوش بشنوید و با اندیشهای روشن و ژرفبینی آن ها را بررسی کنید هر مرد و زن راه نیک و بد را شخصاّ برگزینید ، پیش از فرا رسیدن روز واپسین همه به پا خیزید و در گسترش آیین راستی بکوشید. هات 30 – بند 2
در حقیقت در این بند اشوزرتشت خود که به حقایق هستی دست یافته و آنچنانکه در هات 29 آمده تنها کسی است که آموزشهای مزدا را درک کرده، در مقام پیامبر این حقایق را به مردم پیشنهاد میدهد و راه آموزش را پیش میگیرد. شاید تنها توصیهای که میکند این است که انسانها نباید مدت زیادی در شک و تردید انتخاب نیکی از بدی باقی بمانند.
با چنین دیدگاهی رهبران دینی همچون پیامبر تنها راهشان آموزش است. این نگرش از یک سو به افراطگرایان فرصت اعمال نادرست را نمیدهد و از سوی دیگربزرگترین تضمین کننده دوستی و صلح پایدار در یک جامعه دینی است جامعهای که افرادی به خود اجازه نمیدهند گروهها یا فرقههایی را برپایه برداشتهای خود به نام دین و خدا شکل داده و زمینه خشونتهای درون دینی فراهم نخواهد شد.
ارزش این پیام با بررسی اکثر خشونتهای دینی در جهان امروز کاملا مشخص است. متاسفانه کار به جایی رسیده است که هرکسی که به حداقل قدرت یا توانمندی دست پیدا میکند دین و باورهای دینی مردم را بهترین ابزار، برای سواستفاده و دستیابی به اهداف خود مییابد.
3- پیوند دین و آزادی و به رسمیت شناختن حق آزاد انتخاب راه
دستبردن به آزادی انسان که براساس آموزههای پیامبران الهی از بزرگترین موهبتهای الهی است به هر نامی و به خصوص به نام دین عامل بروز تنش و در نهایت خشونت است. انسانها بالفطره آزاد آفریده شده و بهواسطهی آزادیشان است که در قبال عمل خود مسوولند.
ای خداوند خرد هنگامی که در روز ازل جسم و جان آفریدی و از منش خویش نیروی اندیشیدن و خرد بخشیدی ، زمانی که به تن خاکی روان دمیدی و به انسان نیروی کارکردن و سخن گفتن و رهبری کردن عنایت فرمودی خواستی تا هر کس به دلخواه خود و با کمال آزادی کیش خود را برگزیند.هات 31 – بند 11
واژه دین نیز از ریشه اوستایی «دئنا» به معنی وجدان یا نگاه درون گرفته شده است. همانگونه که در این بند بیان شده هرگاه انسان توانست به جایگاهی برسد که مفاهیم مینوی (معنوی) دین را درک کرده و با باور و اندیشه خود آنها را در زندگی به کار بندد آنگاه میتوان آن انسان را دیندار نامید. واژه فارسی دیدن امروز هم از همین واژه اوستایی «دئنا» گرفته شده است. همانگونه که هیج انسانی نمیتواند به جای دیگری به جهان بنگرد هیچ فردی هم نمیتواند به جای دیگران دینداری نماید و این زمینه شکلگیری یک جامعه آگاه دینی است جامعهای که در آن همه افراد به نسبت توانایی خود ولی با باور و اندیشه دین خود را پذیرفته و به کار گرفتهاند.
هر زمان نیز که دین در مقابل آزادی قرار گرفته است علیرغم بروز افراطیگریها و خشونتهای زیاد ولی در نهایت این دین بوده که عقب نشسته است چرا که همانطور که بیان شد آزادی باارزشترین موهبتی است که خداوند به تمام انسانها اعطا نموده است آن افرادی که به نام دین این آزادی را از انسانها سلب میکنند در حقیقت برداشتشان از دین نادرست و نابجا بوده است. تنها محدودیتی که برای آزادی مطرح است سلب آزادی دیگران است که در حیطه اخلاق و رفتار اخلاقی میگنجد.
نگاهی به سیره پیامبران و به خصوص اشوزرتشت بیانگر این واقعیت است که اتفاقا ایشان در زمان خودشان با درک ارج و جایگاه آزادگی با تمام ساختارهای کهنه و محکم زمان خودشان به مبارزه پرداخته و نه تنها بتهای ظاهری بلکه بتهای باطنی زمان را در هم شکستند ایشان به درستی پیامآاوران آزادی و برابری برای تمامی انسانها بودند.
اما آنچه که در نهایت مهم است این واقعیت است که صلح پایدار تنها به دست صاحبان قدرت می تواند در جوامع نهادینه شود به عبارت دیگر همان شهریور یا توانایی آرزوشده، که یکی از امشاسپندان و فروزه های دستیافتنی اهورامزداست.
آنچه که از کوروش هخامنشی برای ما به یادگار مانده است بیانگر این واقعیت است که او کسی بود که به این توانایی دست یافته بود. کوروش کبیر که در قران ذوالقرنین یا دارنده دو شاخ در مقام پیامبران ستوده شده است. در اصل تنها فرمانروایی در ایران باستان است که همزمان دوفره (شاخ نماد فره می باشد) را دارا بود. نخست فره حکمت و دوم فره قدرت.
خوشبختانه ما ایرانیان در حال حاضر جایگاه ویژه ای را در جهان دارا می باشیم شاید اگر ما بن پایه های مشترک دینیمان را شناسایی کرده و با تکیه بر آن فرهنگ ایرانی را تعریف کنیم بتوانیم نقش تاثیرگذارتری در جهانی داشته باشیم که متاسفانه، ناآگاهانی با بزرگ کردن اختلافات بین دینی و مذهبی، پایگاه دین و در نتیجه اخلاق را در آن کمرنگ میکنند

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان