جنبه های پراهمیت کشت و زرع در ایران باستان     گیاه و گیاه شناسی در ایران باستان و زرتشتیان 

  شیوا افضلی فر - کشاورزی و پرورش گیاهان در ایران باستان همیشه از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است. اهمیت به کشاورزی در ایران به گونه ای بوده که دیگر تمدن ها، ایرانیان را از این بابت می ستودند.

 توجه به کاشت گیاهان ودرختان به ویژه دانه های گیاهانی که از ارزش غذایی بالایی برخوردار بودند در ایران باستان رایج بوده و تاکنون نیز تداوم یافته است.

به عقیدۀ عده ای از مورّخان، اولین نشانه های کاشت گیاهان که البته منظور از گیاه (دانه گندم) بوده است در منطقه غرب ایران و جایی نزدیک به شهرشوش به دست آمده که این مسأله نشان دهنده ی جنبه های پراهمیت کشت وزرع در ایران باستان است.

درمنابع، اشارات بسیاری به کاشت درختان وبعضی از دانه های گیاهان که ارزش غـذایی داشته اند،

 شده است از آن جمله گندم، جو، ارزن، برنج وحتی درختانی که یا به دلیل میوه دار بودنشان مورد توجه بوده اند ویا حتی فقط به دلیل سبزی وخرمی و علاقه ایرانیان به درختکاری پرورش داده می شدند.

ایرانیان گیاهانی مانند انواع گلها و درختان را کاشته و در باغ هایی که درمنابع تاریخی از آنها به نام فردوس (پردیس) نام برده شده پرورش می دادند.

 اگر بخواهیم گیاهان مورد توجه ایرانیان درعصر باستان را مورد بررسی و دسته بندی قراردهیم می توانیم به انواع درختان   (بابر و بی بر) اشاره کنیم.

درمنابع آمده که درعصر هخامنشی "کوروش" توجه بسیاری به امر کشاورزی و پرورش گل وگیاه داشته است.

 او روستاییان وکشاورزان را می ستود و پایداری دولتش را از دسترنج آنان می دانست. درتصاویری که از عصر باستان ایران به جای مانده و درآثار باستانی کشف شده از دوران های قدیم ایران می توان به تصاویری از درختان و گلها اشاره کرد.

 

برای مثال: تصویر "لوتوس" ( گل نیلوفر) دردیوارها ونقش برجسته های تخت جمشید.

 شاید بهتر باشد تا مقوله ی پرورش و کاشت گیاهان را با گیاهی مقدّس آغاز کنیم: این گیاه "هوم" نام دارد که در نزد ایرانیان از قداست و ارزش بالا و والایی برخوردار بوده است.

 

هوم:

گیاه هوم دارای گونه ها واقسام متعددی است. نوع بزرگ آن در بلوچستان بطور خودرو بعمل می آید. اهالی محلی به آن "هوموک" می گویند وانواع دیگرش در منجیل، دامغان، یزد، کویر لوت و... روییده می شود.

 این گیاه درنزد زرتشتیان و ایرانیان باستان گیاهی بسیار مقدّس بوده و گفته شده که درعصر جمشید، ایرانیان باستان عقیده داشتند عصاره آن روح افزاست، میوه این گیاه قرمز و گوشتی است.

 از این گیاه استفاده های دارویی نیز صورت می گیرد که ازآن جمله ، مادۀ «افدرین» است که افزایش دهندۀ فشار خون می باشد واثر قابل توجهی در تنگی نفس دارد  که به آن «آدرنالین» گیاهی نیز لقب داده اند.

اصولاً در آیین زرتشتی زراعت و پرورش درختان میوه دار و حیوانات اهلی از جمله کارهای مقدّس شمرده می شد. در ایران توجه به درختکاری وکشت و زرع گیاهان چنان مـورد توجه بود که ایشان  سعـی می کردند به مناسبـت های مختلف درختـی کاشته و حتی گیاهـان را به یکدیگر پیشکـش کنند،

 این رسم چه درنوروز که درکنار خانه ها هفت گونه از غلات درهفت استوانه کاشته می شد(اشاره به قداست عدد7) و چه در روز تولد ویا سالگرد ازدواج و یا حتی مرگ که درختانی کاشته شده وهدیه می دادند ویا به روان درگذشتگان پیشکش می کردند رواج داشت.

درخصوص کاشت درختان و استفاده از سایه و برگ و بار آنان در تاریخ اشارات زیادی شده است. چنانکه داریوش شخصاً به کاشت درختان وبهره بردن از انواع جدید آن  علاقه مند بود.  سرو درختی پایدار است که در زمستان در مقابل سرما بسیار مقـاوم می باشد ایرانیان صفت آزادگی و سربلندی را از سرو آموخته و درگفتار واشعار خود بسط و گسترش داده اند. درشعر شاعرانی مانند حافظ که خود از منطقۀ خوش آب وهوا و سرسبز، شهر گل وگلزار «شیراز» است، به درخت سرو اشاراتی مکرر شده است:

 

بی تو ای سرو روان با گل وگلشن چه کنم    نازسنبل چه کشم عارض سوسن چه کنم

گیاه شناسی در ایران:

متن بندهش درباره چگونگی پیدایش گیاهان وانواع آنها و گونه های متعدد وخواصشان چنین است:

«وتیره های بسیاری ازدرختان، بوته ها، درختان میوه، ذرت، گلها، گیاهان خوشبو، سبزیها، ادویه ها، علفها، گیاهان طبی، گیاهان صمغی یافت می شوند و ازهمگی آنها روغن، رنگ و پوشاک فراهم می آید.

 از درختان نیز نام خواهیم برد که میوه شان مطلوب آدمی نیستند و همیشگی می باشند مثل درخت سرو، چنار و دیگر از این گونه، که آنها را دار و درخت می خوانند.گیاهان با برگان خوشبو که با دستان آدمی کاشته می شود وهمیشگی می باشد را گیاهان خوشبو می نامند.

 

گیاه پنیرک (توله):

گیاهی است یکساله زمستانی یا دوساله از خانواده Malvaceae که ازدیاد آن از طریق بذر صورت می گیرد. برگ های این گیاه ساده، قلبی شکل و به طور متناوب روی ساقه قرار گرفته اند.ساکنان مناطق جنوبی کشور نیز از گیاه توله به صورت خام یا پخته استفاده می کنند.

 

خواص دارویی آن : پنیرک حاوی موسیلاژ (لعاب نباتی) و ویتامین هایA-B-C  است، ازبرگ و گل این گیاه استفاده می شود، ضد سرفه و مرهم سینه است، خاصیت مسهل و نرم کننده دارد، جوشانده آن برای عفونت های مثانه و اسهال خونی و سرفه های شدید ادرار و شیر می شود.اگـر با روغن زیتـون مخلوط و تهیه شود برای سوختگـی و گزیدن عقرب نافـع می باشد.

خوردن دم کرده شاخه و برگ آن با شکر برای رفع خشونت صدا و یرقان و سوزش مجاری ادرار مفید است. گل پنیرک برای زخم کلیه و سرشاخه های گلدار آن برای روده مفید می باشد. تخم آن برای معده های ضعیف مضراست.

 

اسفند:

این گیاه را اسپند و سپند هم می گویند. دانه های آن سیاه است و درتمام زمین های بایر و حاشیه کویرایران ، راه تهران- ساوه، تفرش و نواحی دیگر می روید.

دانـه های آن خواب آور و معرق است ، خوردن دانه های اسفند برای رفع صرع و هیستری و فلج و جنون و سایرامراض  عصبی مفید است.

دود این گیاه ضدحساسیت است به این جهت برای رفع چشم زخم که نوعی حساسیت به اشخاص می باشد اثری نیکو دارد. بخور این گیاه برای تسکین درددندان مفید است.

 

منابع:

1 - محمدرضا جلالی نائینی-گزیده سرودهای ریگ ودا- چاپ سوم- نشرقطره-1372

2-      هاشم رضی-دانشنامه ایران باستان-جلدچهارم- انتشارات سخن-1381

3-      رضا مرادی غیاث آبادی-اوستای کهن وفرضیاتی پیرامون نجوم شناسی-بخش های کهن اوستا-1382

4-      فتح اله شفیع زاده-گیاهان دارویی لرستان-دانشگاه علوم پزشکی لرستان-1381

5-      محمدآزادبخت-رده بندی گیاهان دارویی-انتشارات تیمورزاده-تهران1378

6-      ابراهیم پورداود-هرمزدنامه-تهران-اساطیر-1380

 

 

 

 

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد

فرتوری از نگارخانه

jam35janbakhtegan21_20150801_412075036484.jpg

تبلیغ ویژه

واپسین نوشته ها

گزارش تصویری

پیوند ها

خبرخوان یافت نشد

تبلیغ 2