زرتشتی دوزی ، میراث فراموش شده زرتشتیان     
زرتشتی‌دوزی‎؛ میراث فراموش‌شده زرتشتيان   

   صنم ايوزيان - زرتشتی‌دوزی یا گبردوزی گونه‌اي رودوزی به شمار می‌آید که تنها در ميان زرتشتیان انجام می‌شود و اكنون درحال فراموش شدن است.

 این رودوزی دربرگيرنده نگاره‌ها و نمادهای ويژه‌اي است که هریک درونمايه‌ي ویژه‌ای در باورهاي زرتشتيان دارد. زرتشتيان این نگاره‌ها را روی لباس نوعروسان می‌دوختند تا باورهایی مانند باروری، حاصلخیزی، زندگی جاوید و...... را به نمايش بگذارند.


زرتشتی‌دوزی گونه‌اي دوخت است که پيش از اسلام در میان ايرانيان روايي داشته(:رایج بوده) است. زرتشتیان پس از اسلام مانند اقوام اقليت، جامه سنتی خود را نگاه داشته و تا چند دهه گذشته نيز در آيين زناشويي، زنان جامه‌های زرتشتی خود را می‌پوشیدند.


در گذشته، اندکی پس از زاده شدن دختر‏، خانواده و به ويژه مادر او به فکر آماده كردن جامه و جهاز عروسی او بودند و کار نخ‌ریسی و بافتن پارچه و دوختن جامه را آغاز می‌کردند و سپس گلدوزی روی آن را انجام می‌دادند . سال‌ها زمان مي‌برد تا گلدوزی جامه عروس به پایان برسد و آن را به یک اثرهنری همانند سازد.
اكنون این هنر نزد زرتشتیان یزد و کرمان هنوز هم هست. [جی کلاک ، ص231-230 ] پوشاک آنها از پارچه‌هایی به رنگ‌های گوناگون تشکیل شده است. در گذشته از پارچه‌های رنگارنگ ابریشم از دست‌بافته‌های خودشان وپارچه‌های روشن بافت چیت که بيشتر از کشور روسیه و هند مي‌آوردند بهره برده مي‌شده است. این تکه‌های ابریشم و چیت به گونه‌ي يكي در ميان در کنار یکدیگر قرار می‌گرفت و به هم دوخته می‌شد که پارچه دوخته‌شده به طرح تیر و سیخ شناخته مي‌شد. تکه‌های بریده شده از پارچه ساده به تیر معروف و تکه‌های بریده‌شده از چیت به سیخ معروف است. زرتشتی‌دوزی یکی از كهن‌ترین سوزن‌دوزی‌های ایرانی است که کمتر سوزن‌دوزی به زیبایی آن دیده مي‌شود. این سوزن‌دوزی به اندازه‌اي ظریف است که بخیه‌های آن را با ذره‌بین بايد دید. [جی کلاک ، ص231]

نخ مورد استفاده در زرتشتی‌دوزی، ابریشم تابیده طبیعی است و هم برای گلدوزی و هم برای شیرازه‌دوزی ازاین نوارها با ابریشم دوخته مي‌شود. در کنار آنها به گونه‌‌ی يكي در ميان تکه‌های رنگارنگ پارچه ابریشم یا چیت گلدار روشن دوخته شده است. لبه شلوار زرتشتی‌دوزی شده که دارای پهنای بسیاری است در بخش زانو جمع شده و مانند بادکنکی  به چشم مي‌آید. زرتشتی‌دوزی بیشتر با دوخت‌های ترکیبی انجام مي‌شود  و عبارتست از: ساقه‌دوزی، توپر دوزی، زنجیره و دندان موشی. [جی کلاک ، ص231]

یکی ازویژگی‌های این نوع دوخت ترکیب و هماهنگی کامل رنگ‌هاست که نشان مي‌دهد زرتشتیان آشنایی کامل با ترکیب رنگ‌ها داشته‌اند. هم در قرار دادن تیرها و سیخ‌ها در کنار یکدیگر و هم در بهره‌گیری از رنگ‌های مناسب رنگ زمینه برای سوزن‌دوزی.

معمولا یکی از بخش‌های لباس گبردوزی مي‌شده است و همه بخش‌ها  گلدوزی نمي‌شده است، یا شلوار یا دامن را زرتشتي‌دوزی مي‌کردند.

پيش از اين نگاره‌هاي روی پارچه‌های چیت یا ابریشمي ‌که خود مي‌بافتند گلدوزی مي‌شد. ولی اکنون از تافته‌های رنگی مثل سبز یشمي‌، زرد قناری، بنفش، زرشکی، آبی، قرمز، مشکی، و پارچه کتانی یا لایی براي استواري بیشتر و آساني کار سوزن‌دوزی استفاده مي‌شود.

رنگ سبز:

در آیین زرتشتی و فرهنگ ایرانی‏، رنگ سبز نشان زندگی، بالندگی و سربلندی است. [نیکنام ،  1379، موسسه فرهنگی  و انتشاراتی فروهر، ص61 پاورقی] در دین زرتشت، رنگ سبز بسیار سپند(:مقدس) است تا جایی که عروس بیشتر لباس سبز مي‌پوشد و پارچه‌ی توری سبزرنگ روی  سر مي‌اندازد و داماد،  کلاه به رنگ سبز بر سردارد و روی شانه‌ی راست دستمال سبز مي‌اندازند و روی آن کشتی  قرار مي‌دهند. حتا سفره ای که در برابر عروس و داماد گسترده مي‌شود سبز رنگ است. [ نیکنام ، 1379، ص64]

درخاکسپاری، بزرگ‌ترین فرزند فرد درگذشته در حالی که دستمال سبزی بر بازوی دست راست خود بسته است، حرکت مي‌کند. این کار نشانه آن است که زندگی در این خاندان پايستگي خواهد داشت.[نیکنام ، 1379، ص81]

رنگ  سفید:

در آیین زرتشتی رنگ سفید نشانه‌ی پاکی است و در اوستا نيز به عنوان رنگ وهومن و نماد دین بدان اشاره شده است. در استوره‌هاي ايراني آمده است كه زمانی که زرتشت سرگرم اجرای آيين دینی بهار بود و در کنار رودخانه دایتی به نیایش مي‌پرداخت‏، پس از چهارمین بار که از آب بیرون آمد، بهمن را از سمت جنوب دید که به سوی او مي‌آید و شاخه سفیدی در دست داشت که نماد دین بود.[آموزگار- تفضلی ، 1386 ، نشر چشمه ، ص40] موبدان لباس سفید برتن دارند. در سوگواري‌‌ها همگان لباس سفید مي‌پوشند.

رنگ سرخ: 

در آیین زرتشتی رنگ سرخ نماد ايزد مهر و دمیدن خورشید است. از سويی رنگ آتش است که آتش در نزد زرتشتیان سپند است.

          

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • مهمان - مهمان

    جالب-آموزنده وبیادآورآئین وسنن است برای آنهائی که ازائین های خودفاصله گرفتند ویا درحال فاصله گرفتنند.
    هرکس ازآئین وسنتهای خودفاصله گیرد یعنی ازهویت ملی مذهبی-انسانی خودفاصله می گیرد.

  • مهمان - مهمان

    بسیار نیک و ارزنده می باشد دیر گاه است که در پی این نوشتار گهر بار بودم چه در باره صنایع زرتشتیان تحقیق می کنم سپاس از نگارنده گرامی دورود بر شما

  • مهمان - مهمان

    کسی می تونه طرح های زرتشتی دوزی رو برای من بفرسته؟
    jahan.graphic.panah@gmail.com
    سپاسگزارم

  • مهمان - مهمان

    باسلام من موضوع پایان نامه ام را در مورد گبر دوزی انتخاب کردم تا بار دیگر این هنر را احیا کنم آبا می توانید به من کمک کنید

فرتوری از نگارخانه

payanjam287_20080804_80337091.jpg

تبلیغ ویژه

واپسین نوشته ها

گزارش تصویری

پیوند ها

خبرخوان یافت نشد

تبلیغ 2