فرامرز پوررستمي - بادرود بسیار به گردانندگان و همکاران تارنمای خبري زرتشتيان همازور و آرزوی تندرستی و شادزیوی برای شما و همه نیکان و پاکان هفت كشور زمين؛
نخست از فراخوان شما سپاسگزارم و اميدوارم زمان به من اين فرصت را بدهد كه هر از گاهي و به فراخور وقت و توان در فراخوان شما شركت كنم. و اما بعد.....
پيش از آنكه به مواردي از دشواريها، تنگناها و فرصتهاي پيش روي جماعت و سازمانهاي خودمان اشاره كنم، ميخواهم به تعريف نقد و انتقاد در فرهنگ هاي لغت اشاره كنم، پس از آن هم تعريف شما از نقد و انتقاد ، به ويژه انتقاد سازنده را «نقد» كنم.
در فرهنگ ها ازجمله معين، درباره نقد و انتقاد نوشته اند؛
نقد: (مص مرکب ) سره کردن . بی غش ساختن
|
(اِ تِ) [ ع . ] (مص م .) 1 - خالص کردن . 2 - جدا کردن خوب از بد. 3 - خرده گرفتن . 4 - برشمردن درستی ها و نادرستی های..... | |
|
(مُ تَ ق ) [ ع . ] (اِفا.) 1 - جداکنندة درم خوب از بد. 2 - انتقاد کننده . |
اين تعريف فرهنگ نامهاي و رسمي بود كه من به آن دست يافتم. و همانگونه كه شما اشاره كرده ايد «بسياري از ما هنگامي که واژه انتقاد را مي شنويم، به اشتباه آن را، خرده گرفتن و اشکال تراشي از ديگران، معنا مي کنيم.» با اين تعريف موافقم چون نقد متر و معيار دارد و بايد مستند باشد؛ بايد بتوانيم موضوع مورد نظرمان را در ترازو بگذاريم و بسنجيم. در حالي كه خرده گرفتن و ايراد متر و معيار ندارد و دربسياري از موارد سليقه ايست. به گفته ديگر؛ ممكن است من از رفتار يا گفتار كسي خوشم نيايد و خرده بگيرم، در حاليكه شما خوشتان بيايد و آفرين بگوييد.
نمونه ديگري از اين موارد سليقهاي، اظهار نظر من و شما در باره وضع هوا درنيمه همين ماه ارديبهشت است. ممكن است من گرمايي باشم و بگويم؛ نيمه ارديبهشت ماه و اين گرما، سابقه نداره!! و شما سرمايي باشيد و بگوييد؛ تو نيمه ارديبهشت ماه كه هوا بايد گرم بشه، پس زمستون كي تموم ميشه؟!

به اين ترتيب من و شما درباره يك موضوع در يك روز ودر يك شهر انتقاد كردهايم، اما با دو ديدگاه گوناگون، چرا؟ چون متر و ترازوي ما براي اندازه گيري سرما و گرما يكسان نيست. اما اگر متر و معيار اداره هواشناسي را مبنا قرار دهيم در آن صورت با وجود تفاوت هايي كه داريم به يك نتيجه خواهيم رسيد.
اما متر و معيار براي انتقاد كجاست وچگونه ميتوانيم دريابيم كه يك نوشته يا گفته انتقاد است يا ايراد؟ به باور من دو منبع اصلي براي سنجيدن و نقد كردن و فاصله گرفتن از ايراد و اظهار نظر شخصي، وجود دارد كه عبارتند از:
· قانون
· هنجار
قانون؛ نوشته شده است و تعريف روشني دارد و همگان بايد يكسان آن را اجرا كنند و تابع باشند. بگذريم كه گاهي اين تعريف ها را نديده ميگيرند تا به هدفي كه دارند برسند و پس از اينكه به هدف رسيدند، بازهم هوادار قانون ميشوند و تابع آن!!
هنجار؛ قانون نانوشته است كه در گستره آن آيين و فرهنگ و سنت و عرف و همانند آنها ميگنجد. هنجار رفتاري است كه بيشتر مردم يك هازمان(جامعه) يا پيروان يك دين يا مكتب اجتماعي يا يك پاره فرهنگ و... آن را پذيرفته اند و به آن احترام ميگذارند و عمل ميكنند. و ناگفته پيداست كه هردو در درازاي زمان تغيير ميكنند و هنجارها و قانون هاي تازه اي كه كاربرد دارند، جايگزين ميشوند؛ اما همواره قانون و هنجار هست.
بنابراين، اگر گفته يا نوشته اي با تعريف و معيارهاي ياد شده هماهنگ و همخوان باشد، «نقد و انتقاد» است. چون متر و معيار دارد، مستند است و مرزبندي روشني با ايراد و خرده گيري دارد. پس بهتر است به جاي اين كه در پي دسته بندي انواع نقد و انتقاد باشيم، در پي اين باشيم كه يك گفته يا نوشته در چارچوب هست يا نه! اگر هست كه ديگر دسته بندي ندارد و اگر هم نيست كه بحث راجع به آن سودي ندارد چون نقدو انتقاد نيست.

پس به دلايلي كه گفته شد، نقد سازنده و غيرسازنده يا ويرانگر را من نميپذيرم و براين باورم كه گاهي- يا بيشتر وقت ها- «سازنده بودن» با «خوشايند بودن» يكسان انگاشته ميشود. به عبارت ديگر؛ اگر من از انتقاد خوشم بيايد و با معيارهايم سازگار باشد، آن را سازنده ميدانم و در غير اين صورت ويرانگر و مخرب و... يعني نشاندن سليقه به جاي معيار!
متر و ترازوي سنجش براي همه و از جمله جماعت و نهادهاي زرتشتي هم وجود دارد. به ويژه هنجارهاي ما كه برآمده و برگرفته از رفتارهاي خردمندانه نياكان پرافتخارمان است. كافيست آنها را بپذيريم و درچارچوب آنها هر چه را ميخواهيم نقد و به آن انتقاد كنيم. يعني در يك كفه ترازو قانون وهنجار را بگذاريم و در كفه ديگر نقد و انتقاد را و ببينيم كه آيا دو كفه برابر هستند يا كفه قانون و هنجار سنگين تر است!
در اين زمينه بسيار ميتوان گفت و نوشت، اما براي كوتاهي نوشتار به همين بسنده ميكنم و چشم انتظار ميمانم تا كساني كه آن را ميخوانند نوشته را «نقد» كنند و صاحب اين قلم را سپاسگزار خود!
به امید اینکه باشید و باشم و مجال نوشتن هم باشد.
ایدون باد
*فرامرز پوررستمي: كارشناس ارشد ارتباطات و روزنامه نگاري
در اين راستا :
انتقاد چيست؟ و چگونه باید با آن روبرو شد
نقدی بر ساختن سالن در زیارتگاه نارکی
پاسخ به نقد ساختن سالن در پیر نارکی

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان