شیوا افضلی فر - فردوسی حماسه سرای بزرگ ایران شرح جوانمردی ها و دلیری ها ومیهن پرستی مردان و زنانی را شرح می دهد که گاه برای پاسداشت آنچه که برسرزمین ومردمان این مرز و بوم پسندیده دانستند تا پای جان تلاش کردند
این قهرمانان درآزمون های سخت زرنابِ وجودشان را درمحک آزمایش نهاده اند وسربلند وآزاد از آن با افتخار بیرون آمده اند. ازجمله این پهلوانان سیاووش فرزند کاووس شاه است که با خواهشهای نفسانی نامادری اش سودابه که هرچند درابتدا با ظاهری دلفریب و خیرخواه ظاهر می شود اما پس از مدتی عشقی ناپسند را از سیاووش طلب می کند روبرو شده ودر برابرش ایستادگی می کند تا آنجا که بعد از گذشتن از آتش، حاضر به ترک وطن می شود و سرانجام جان شیرین را در غربت می بازد و خون پاکش مایه ی رویش گیاه مهر وعشق و پاکی می گردد .
بخش نخست : سیاوش ؛ وجه تسمیه ، نسب و زادن او
« سیاوش به معنای دارنده ی اسب تنومند و سیاه ، شهزاده ای است که در اوستا از وی به نام کوی (شاه) یاد می شود» 1 ، داستان سیاوش از حکایتهای زیبا وخواندنی شاهنامه است اما آنچه برای شناخت یک فرد اهمیت دارد نسب و ریشه ی اوست.
پس بهترآن است که ابتدا از پدر و مادر سیاوش سخن بگوییم : آنچه که در منابع از نسب سیاوش نقل شده است و تقریباً بسیاری از نویسندگان و پژوهشگران ادبیات فارسی به آن اذعان دارند این است که پدرسیاوش کسی نیست جز کاووس شاه ایران زمین، پس ریشه و نسب سیاوش به شاهان سلسله کیانی می رسد و شاهزاده است اما نکته قابل توجه که در منابع بسیاری شک و تردیدی نسبت به آن وجود دارد، مادر سیاوش است. مثلاً درکتاب « حماسه سرایی درایران» اثرذبیح الله صفا درباب زادن سیاوش چنین می گویند.« درآغاز داستان سیاوش چنین می آید که مــادر او ازدختران گرسیوزاست واین سخن تبایُن عظیمی با دشمن سخت وعجیب گرسیوز با سیاوش دارد » 2
اما درجایی دیگراز این کتاب به این مطلب اشاره شده است که « روزی طوس وگودرز و گیو درشکارگاهی نزدیک توران دختری یافتند از خویشاوندان گرسیوز ( دربعضی ازنسخ دخترگرسیوز) که برسر او نزاعی میان پهلوانان درگرفت، پس او را به درگاه کاووس آوردند کاووس او را به خویشتن مخصوص کرد واز او فرزندی به نام سیاوش آورد.» 3
اما دربعضی از منابع مادر سیاوش را دخترافراسیاب دانسته اند. چنانکه در کتاب شناخت اساطیرایران اثرجان هینلز که قبلاً شرح آن آمد ، نقل شده (( درداستان سیاوش درشاهنامه مادرسیاوش پس از آنکه به یاری پیران از چنگ افراسیاب می گریزد به تصادف با سواران کاووس روبرو می شود و به دربارایران راه می یابد.)) 4 و چنانکه درداستان نجات مادرسیاوش از جنگل و بردنش به مشکوی کاووس از زبان آن زن پاک نهاد نقل شده او به توس و گودرز و... می گوید که ازدست پدرخویش که از روی مستی قصد آزار اورا داشت فرارکرده واگر آنچه که در بالا نقل شده صحیح باشد پدراو همان افراسیاب است.
در بعضی دیگراز آثار نیز این داستان به همین شکل نقل شده و مادر سیاوش را از نسب فریدون و خویشاوند افراسیاب می دانند تا آنکه بالاخره « داوری را به کاووس می برندو شاه نیز چالش و چند وچون را با فرستادن ماهروی به مشکوی خویش پایان می دهد واز این زن سیاوش می زاید.» 5
نکته ی قابل توجه دربعضی ازآثار نگاشته شده مرتبط با داستان سیاوش اشاره ی آنها به این مطلب است که سودابه همان مادر سیاوش است چنانکه جلیل دوستخواه نویسنده ی کتاب حماسه ایران درفصل مربوط به سیاوش مادر او را چنین معرفی می کند: « به گمان نگارنده درصورت کهنترداستان سودابه دخترافراسیاب و مادرسیاوش بوده که سپس عاشق پسر خود می گردد ولی چون عشق مادر به پسر را خوشایند ندانسته بودند برای سیاوش مادر تورانی دیگری از خاندان افراسیاب ساخته و درآغاز داستان افزوده اند.» 6
دراثری دیگر که درباب شاهنامه نگاشته شده به نسب سیاوش اینگونه اشاره شده است . « سیاوش فرزند پُرآزرم کاووس که از مکر سودابه به ستوه آمد وازپدررنجیده و به توران پناه برد و درآنجا پایگاه بلندی یافت ولی بخت ازاو برگشت و بنا به حسادت گرسیوز(برادرافراسیاب) مورد خشم پادشاه توران قرارگرفت و کشته شد.» 7 هرچه هست این نکته را نباید ازنظردور داشت که سیاوش از پدری ایرانی ومادری تورانی زاده شده که این زن (مادرسیاوش) نیز همچون پدرسیاوش از نژاد پادشاهان است اما عجیب آن است که نام وی در بسیاری از آثار ذکرنگردیده واین مسأله درهاله ای از ابهام قرار دارد. حتی درجایی نوشته شده که (( سیاوش که بعدها محبوبترین جوان ناکام شاهنامه نام می گیرد و به خوبی پیداست که مادر چنین جوان دلاور و نامدار و محبوبی که مورد توجه وعلاقه همگان است دارد)) 8
به قول محمداسلامی ندوشن: « سیاوش ازآن دسته پهلوانانی است که با سرنوشت خاص برای مأموریت خاص به دنیا می آیند. »9 شاید خاص بودن این مأموریت از همان ابتدا یعنی از زمانی که مادر سیاوش به کاخ کاووس راه می یابد آغاز می شود ، می توان این امر را یکی از ابعاد مظلومیت سیاوش دانست، فرزند پادشاهی که مادرش همچون سایه ای به زندگی او آمده و رفته است تا او را درطوفان حوادث تنها گذارده و دست نوازشی نباشد که به هنگام سختی برسر فرزندش بکشد.
بخش2 حضور درکاخ و دل باختن سودابه به سیاوش
حضورسیاوش درکاخ وبازگشتش از سیستان به سوی زادگاهش به عنوان جانشین و ولیعهد کاووس برایش سختی ها وگرفتاری هایی را در پی داشت ؛ « سیاوش فرزند کاووس هنگامی که می بالد وجوانی برومند می شود یکی از همسران پدرش به نام سودابه در کمند عشق او گرفتار می شود، چون وسوسه های سودابه در سیاوش کارگر نمی افتد واو راه خیانت به پدر رادرپیش نمی گیرد، سودابه او را به خیانت متهم می کند و به دروغ به شوهر خود می گوید که سیاوش به او اظهار عشق کرده است.» 10 درجایی گفته شده: (( درشاهنامه ی استاد طوس داستانهای عشقبازی زال و رودابه، تهمینه ورستم ، سودابه و سیاوش و منیژه و بیژن و.... اوصافی که از زنان و معشوقگان زیبا شده ازبهترین اشعار غنایی ودرعین حال حماسی زبان فارسی است.))11
با توجه به اینکه این عشق، عشقی یکطرفه واز سوی سودابه نسبت به سیاوش بوده اگر سیاوش نیز به سودابه عشق داشت داستان به گونه ای دیگر پیش می رفت اما سیاوش صحرای پاک قلبش را با بذر عشق ناپاک سودابه آلوده نساخت و راه پاکی و مردانگی را پیش گرفت. سودابه دختر شاه هاماوران و همسر کاووس، شیفته ی سیاوش شد چنان که درنهان پیکی به سوی سیاوش فرستاد و او را به شبستان شاهی فراخواند، سیاوش نپذیرفت.»12
همانطور که می بینیم بازهم به عشق سودابه اشاره شده واینکه این سودابه است که سیاوش را به عشقی ناپاک و خلوتی که برای اظهارعشقش به سیاوش آراسته است دعوت می کند و او سرباز می زند. « سیاوش برای سودابه ایزدی در زمین و درخور پرستش است. جلوه ی اهریمنی سودابه این است که او همانند ماده دیوی اهریمنی برسر راه سیاوش قرار می گیرد، سیاوش او را دیو می خواند واو را فرستاده ی اهریمنی می داند. از او رو برمی گرداند او را از خود می راند و به اهورا پناه می برد.» 13 این داستان شباهت بسیاری با داستان یوسف نبی (ع) دارد، شاید فردوسی با توجه به قصه ی زیبای یوسف که درقران کریم روایت شده است قلمفرسایی کرده است. اصرار وخواهشهای سودابه ازسیاوش وقتی نتیجه نمی بخشد او تصمیم می گیرد از طریق همسرش کاووس شاه وارد عمل شود. « دیگرروز سودابه از کاووس می خواهد که سیاوش را به شبستان خویش نزد خواهرانش فراخواند،» کاووس سیاوش را نزدخویش می خواند وبه او می گوید:
« پس پرده ی من تو را خواهراست چو سودابه خود مهربان مادراست»14
نقشه ی سودابه با موفقیت انجام می پذیرد و بالاخره سیاوش تسلیم شده و به شبستان می رود و آنگونه که پدرش امرکرده خواهرانی را که سالهاست ندیده ملاقات می کند. تا آنجا که سودابه، پیشنهاد می کند یکی از دخترانش را به عقد سیاوش درآورده و سپس خواسته ی خود را به انجام برساند!
(( سودابه به عشقی ناپاک و ممنوع آلوده می شود وبه فرزند کاووس، سیاوش دلاور و محبوب که چونان فرزند سودابه به شمار می آید دل می بندد....)) 15این عشق همه جا نکوهش شده است و به هیچ شکل نمی توان عمل ناپسند سودابه را توجیه کرد.اما پایان این عشق، پایان خوشی نیست واین کارسودابه سبب خشم کاووس و گذشتن سیاوش از آتش برای اثبات بی گناهی اش می گردد.
بخش 3 آزمون بزرگ ؛
وقت آن می رسد که سیاوش برای اثبات پاکی و بی گناهی اش از آتش بگذرد، آزمونی که پدر با مشورت موبدان مهیا ساخته اند، سودابه چهره ی اهریمنی خویش را هنگامیکه سیاوش در شبستان حاضر می شود عیان می کند واز او خواهشی شهوت انگیز و ناپسند دارد اما سیاوش روی برمی گرداند و سودابه به خدعه ای متوسل شده وبا موی آشفته و روی خراشیده وپیرهنی چاک به نزد همسر می رود و به او می گوید که فرزندش سیاوش قصد او را داشته و او از ترس آبرو و فشاری که متحمل شده است فرزندی که درشکم داشته از دست داده است. البته این نیرنگ را با مشورت زنی جادوگر بر کاووس می نمایاند، کاووس نیز که سخنان همسرش خون تعصب و غیرتش را به جوش آورده از موبدان و بزرگان مشورت می خواهد و آنان پیشنهاد می کنند که یکی ازآنان برای اثبات بی گناهی اش بایستی از آتش بگذرد و این سیاوش پهلوان است که حاضر به عبور از آتش می شود چرا که می داند به واقع بی گناه است. پیش ازآنکه چگونگی ماجرا و عبور سیاوش از آتش را شرح دهیم بایستی نگاهی از دیگر سو به این جریان بیندازیم، سودابه به کاووس می گوید که سیاوش خطا کرده واو ازآسیبی که دیده فرزندی را که در رحم داشته از دست داده است! و برای اثبات سخش فرزندان سقط شده ی آن زن جادوگر را به کاووس نشان می دهد، موبدان حقیقت ماجرا را به کاووس می گویند و به او نشان می دهند که آن کودکان سقط شده ازآنِ کاووس وسودابه نیستند! حال این سؤال مطرح است که اولاً: چرا فردوسی درادامه ی ماجرا از اینکه واقعاً جنینی که در رحم سودابه بوده چه سرنوشتی پیدا می کند و بعد از گذشتن سیاوش از آتش و اثبات بی گناهی اش و آرام شدن اوضاع، کاووس از او در باره سرنوشت آن کودکی که درشکم داشته نمی پرسد؟ و نکته ی دیگر اینکه چرا کاووس با آنکــه می دانسته همسرش گناهکاراست و موبدان به او اطمینان داده بودند باز هم میوه ی دلش و جوان برومندش سیاوش را از آتشِ امتحان می گذراند؟! درهرصورت ماجرای عشق سودابه وتهمتی که به سیاوش بسته است در روایات وداستانها و کتبی که در ارتباط با این جریان نوشته شده اینگونه ادامه پیدا می کند. که حتی کاووس از جریان پیش آمده به خشم آمده و « گاه بر سر خشم می آید و به قتل رستم اشاره می کنـد یا سیــاوش را بـه درون آتــش می فرستد.» 16
بخش 4 خروج از ایران
سیاوش از آتش عبور کرده و سرافراز و شاد از آن بیرون می آید و پدر از عمق جان خرسند از این اتفاق است و روسیاهی سودابه به اثبات می رسد کاووس بسیار خشمگین است و « می خواست که سودابه را بکشد از شاه هاماوران اندیشه کرد که به کین خواهی برخیزد، پس به سخن موبدان آتشی برپا کرد که گناهکار را از بی گناه حدا سازد. سیاوش در آتش رفت ،ا و این آزمایش را پذیرفت و روز دیگر درآتشی که کاووس آماده کرده بود با اسبش « شبرنگ بهزاد» وارد شد و آز آن درست بیرون آمد. » 17 اما دیگرسیاوش دلِ ماندن درآن قصر پر نیرنگ را ندارد. دست روزگار نیز اسباب رفتن سیاوش از کاخ کاووس را فراهم می کند و سپاه افراسیاب به مرزهای ایران نزدیک می شود. سیاوش به پدرپیشنهاد می دهد که برای آرام کردن اوضاع ونبرد با دشمن رهسپار شود و کاووس نیز می پذیرد. در نبردی که میان سپاه ایران به فرماندهی سیاوش جوان و سپاه توران در می گیرد تورانیان پیشنهاد صلح می دهند وگروگان صلح می فرستند، کاووس با شنیدن اخبار پیشنهاد را نمی پذیرد ودستور ادامه ی نبرد را می دهد، اما سیاوش از پدر می خواهد که اجازه دهد تا صلح را پذیرا باشند برخلاف میل کاووس سیاوش که دیگر تمایلی به بازگشت به ایران زمین و کاخ کاووس را ندارد صلح را می پذیردو با استقبال گرم پیران وزیر افراسیاب به سوی توران رهسپار می شود، افراسیاب با آغـوش باز از جـوان پهلـوان ایرانی استقبال می کند واو را پذیرا می شود و پس از مدتی پیران پیشنهاد ماندن سیاوش درخاک توران را برای همیشه به او می دهد و از افراسیاب نیز می خواهد که جایی درخور شاهزاده ی ایران برای اقامتش فراهم کند. افراسیاب نیز سرزمینی وسیع تا حدود مرز چین را به او می بخشدو سیاوش نیز به آن مکان رفته و در آنجا شهر « سیاوشگِرد» را بنیان می نهد.
بخش 5 ازدواج سیاووش
اما پیران وزیر کاردان افراسیاب دراندیشه ای دیگراست وآن هم محکم ساختن ریشه ی الفت میان سیاوش وافراسیاب و ماندن او در توران است. پس روزی در خلوتی آرام و زیبا به یاوش پیشنهاد می دهد که از میان دختران پیران دختر وی جریره را به عقد خویش در آورد، سیاوش با کمال میل و آغوش باز این خواسته را می پذیرد و « جریره» دختر زیباروی و پاکدامن پیران به عقد سیاوش در می آید و همراه با سیاوش عازم قصر در سیاوشگرد می شود. پس از گذشتن اندک زمانی پیران دراین فکر می افتد که برای آسوده ساختن اندیشه ی افراسیاب ازسوی سیاوش به سیاوش پیشنهادوصلت با افراسیاب را دهد. پس با وجود آنکه دخترش به همسری سیاوش درآمده وزندگی زیبا و آرامی دارد و به خیال خود برای آرام تر کردن اوضاع و آسوده تر ساختن خیال افراسیاب به سیاوش پیشنهاد می دهد که دختر زیبا و جوان افراسیاب یعنی فرنگیس که خون شاهی در رگ دارد را به عقد خویش درآورد ، سیاوش ابتدا از این کار اندیشه می کند اما بعد این پیشنهاد را می پذیرد و افراسیاب نیز با آغوش باز از این خواسته استقبال می کند و فرنگیس را به عقد سیاوش درمی آورد. قصر سیاوش دیگر مأمن جریره نیست و اکنون محبت و مهر سیاوش میان جریره و فرنگیس تقسیم می گردد ، فرنگیس که شاهزاده است می بایست بانوی اول کاخ سیاوش باشد واین جریره است که هرچند همسر نخست سیاوش است اما چون از تبار شاهان نیست از همسر خویش دور گشته و خلوت دل و جان را به فرنگیس و سیاوش می سپارد. هرچند درابتدا سیاوش از پذیرفتن این پیشنهاد اندیشه می کند ودر دل به دلیل عشقی که به جریره دارد برای پذیرفتن این سخن از سوی پدر همسرش کمی شک و دو دلی دارد اما بالاخره تسلیم قضا و قدر گشته و می گوید اگرخواست خداوند چنین است که با افراسیاب وصلتی داشته باشم و دخترش را به همسری درآورم می پذیرم و پذیرش این کار از سوی سیاوش درحقیقت ماجراهای بعدی را به دنبال دارد که در پی خواهد آمد.
بخش 6 خشم گرفتن افراسیاب بر سیاوش
چندی از ازدواج فرنگیس با سیاوش نمی گذرد واین دو شاهزاده ی جوان در کمال آرامش و با نهایت عشق به یکدیگر روزگار می گذرانند وبی خبر از جنجالها و آشوبها و فتنه ها درحال گذران زندگی هستند، اما از آن سو دشمنان و بدخواهان و حسودان که کینه ی ایرانیان و به خصوص سیاوش را در دل دارند به فتنه گری و تحریک افراسیاب می پردازند و ذهن او را نسبت به داماد جوانش پر از کینه و زشتی می کنند یکی از این افراد که کینه ای دیرینه با سیاوش و با ایرانیان دارد « گرسیوز» برادرافراسیاب است وی که از خویشان سودابه است و به سیاوش حسد می برد با دسیسه چینی و نیرنگ قصد دارد کاخ آرام و زیبای سیاوش و فرنگیس را برسرشان خراب کند. گرسیوز به افراسیاب می گوید که تو دخترت را به کسی داده ای که گمان می کنی دیگر ارتباطی با ایران و کاووس دشمن دیرینه ی ما ندارد! اما غافلی از اینکه سیاوش پنهان از تو با پدرش درارتباط است و شاید اسرار ما را به او واگویه می کند. سعایت هاو بدخواهی های گرسیوز سرانجام کارساز می شود و افراسیاب نامه ای به سیاوش می نویسد، سیاوش با آغوش باز از گرسیوز که نامه ی شاه را به همراه آورده استقبال می کند ونامه ی او را به گرمی پاسخ می دهد اما گرسیوز در بازگشت همه چیز را برعکس جلوه می دهد و به برانگیختن آتش خشم افراسیاب که گمـان می کنـد سیـاوش از نـامـه و فرستـاده او استقبـالـی
شایسته نکرده و پاسخ او را اینگونه داده که چون فرنگیس بدحال است وکسالت دارد در وقتی دیگر به دیدار شاه خواهیم آمد، آتش خشمش شعله ور می گردد غافل از اینکه نوشتن پاسخ اینچنین به افراسیاب به پیشنهاد گرسیوز بوده که به سیاوش می گوید که چون شاه هنوز از ماجرای تور (جدافراسیاب) وایرج ونزاع بین ایران وتوران ناخرسنداست بهتراست برای دورماندن ازخشمم او نامه ای عذرآمیزنوشته وفعلاً به دیداراو نروید وسیاوش نیز که این سخن را از گرسیوز پذیرفته نامه ای مؤدبانه وعذرآمیزمی نویسد وازحضوردرنزد شاه عذرخواهی می کند. این امرسبب افروختن خشم افراسیاب می شود وآنرا به حساب گستاخی این شاهزاده ایرانی می داند وآتش کینه ی دیرینه اش با ایرانیان دوباره شعله ورمی گردد. افراسیاب که قصد داشت خود برای تنبیه دامادش به سوی « سیاوشگرد» رهسپار گردد با مخالفت گرسیوز مواجه می شود و گرسیوز به او گوشزد می کند که اگرچنین کنی او به سوی ایران پناه برده و تمامی اسرارما را نیز با خودخواهد برد. این سخن گرسیوز از روی ترس است که مبادا افراسیاب با سیاوش روبرو شود وسیاوش به گرمی ازوی استقبال کند وهرچه که گرسیوز رشته بود پنبه گردد. پس به گونه ای وانمود می کند که اگرسیاوش ازجریان باخبرشود به سوی ایران خواهد رفت واین به ضرر ماست. افراسیاب نیز می پذیرد.
بخش 7 مرگ سیاوش
احوال سیاوش نیز دگرگون می شود و شبانگاه از خواب جسته و هراسان خواب بدی را که دیده برای همسرش فرنگیس بازگو می کند که : محتوای خوابش چنین است که سپاه افراسیاب او را محاصره کرده و او آتشی که چون گرد باد می چرخید (سیاوشگرد) را سوزانده و ویران ساخت، فرنگیس تلاش می کند تا همسرش را از خوابی که دیده آرام سازد اما دلِ سیاوش نا آرام است سپس از فرنگیس می خواهد که خواب را برای کسی نگوید وخود افرادی از سپاهش را می فرستد تا به بیرون از قصر رفته و ببینند که چه اتفاقی درحال روی دادن است؟! آنچه که سیاوش درخواب دیده بود به حقیقت پیوسته وافراسیاب و سپاهش به سوی (سیاوشگرد) آمده بودند. شاید سیاوش آرزو می کرد که این فقط یک خواب باشد اما آیا می شود خواب را نوعی حقیقت دانست؟ خواب همچون مرگ روح انسان را باخود همراه می کند. « رازمرگ رازی است که دراین جهان نمی شود گشود؛ ازآن جهان هم کسی بازنگشته است تا راز مرگ را برای ما باز گوید» و همین معناست که فردوسی در دیگرجاهای شاهنامه نیز آن را تکرار می کند. از جمله در داستان سیاوش درجایی که از (مردن ورفتن) سخن میگوید دوباره به همین مفهوم راز میرسیم :
« تورفتی وگیتی بماند دراز کسی آشکار نداند زِ راز » 18
هرچند که فرنگیس از سیاوش می خواهد تا از مهلکه بگریزد اما او پهلوانی ایرانی است و به خطایی که نکرده حاضر به گریز از میدان نبردنیست، او آماده شده و به میدان می رود، درمیدان با افراسیاب روبرو شده و مدتی به یکدیگر خیره می نگرند نزدیک است که مهر افراسیاب نسبت به دامادش برانگیخته شود و از آغاز جنگ دست بکشد که باز هم گرسیوز به فتنه گری می پردازد و آتش خشم افراسیاب را شعله ور می کند. سپاه سیاوش که می خواهند جنگ را آغاز کنند از سوی او با ممانعتش مواجه می شوند چون سیاوش نمی خواهد ایرانیان آغاز کننده جنگ باشند. گرسیوز در مقابل افراسیاب از سیاوش می پرسد که تو اگر قصد جنگ نداری پس چرا با لباس رزم و سپاه آمده ای؟ و آنگاه سیاوش می فهمد که این کار فتنه ی گرسیوزاست اما دیگر کار از کارگذشته، افراسیاب که می بیند سخن گرسیوز درست است و سیاوش با هیبتی جنگی به میدان آمده دستور می دهد تا سیاوش را دست بسته و بگیرند و درجایی برده و خونش را بریزند. گرسیوز به « گُردی زره» فرمان می دهد که این کار را انجام دهد او نیز خنجر را از گرسیوز ستانده به سوی سیاوش رفته و بی آنکه شرمی از کرده ی خویش و چهره ی مظلوم و زیبای سیاوش داشته باشد او را اسیرساخته و برزمین می افکند، گرسیوز فرمان می دهد که خونش را درجایی بریز که حتی گیاهی از آن نروید و آنگونه باشد که افراسیاب فرمان داده، آن بدخواه نیز چنین می کند و سرازتن پهلوان دلیر و جوان ایران زمین جدا می کند. و اینگونه خونِ شاهزاده ی جوان ایران برخاک پرکین توران می ریزد.
بخش 8 فرود فرزند سیاوش ( دیگر چهره مظلوم شاهنامه )
فرزند جریره (( هنگامی که سیاوش پسرکیکاووس در توران بود، پیران وزیر افراسیاب دختر خود جریره را به او داد واز او فرزندی به دنیا آمد که « فرود» نام گرفت.)) 1 دور از پدر به دنیا می آید- خبرش را به سیاوش می دهند و اثر دستش را در زعفران به او نشان می دهند- درگذر داستان سیاوش خبری از فرود نیست او پیش از کیخسرو که از فرنگیس است به دنیا می آید اما سیاوش هر دو فرزندش را ندیده از جهان می رود فقط نکته ای که قابل توجه است اینکه سیاوس پیش از مرگ که وصیت می کند سخنی از جریره و فرود بر زبان نمی آورد و حتی هنگام وداع با اسبش (شبرنگ بهزاد) از او می خواهد که بعد از او فقط به کیخسرو سواری دهد! فرود همراه مادرش به قلعه ای در مرز ایران و توران پناه برده و به آرامی زندگی می گذرانند. « فرود پسرسیاوش و جریره، دخت پیران است که درمرز ایران و توران در دژ کلاتِ جَرَم به سر می برد، او به گوهر بزرگ است و مرد جنگ و بسیار ماننده ی پدر» 19 و جریره این زن غم دیده و فداکارهر روز در حسرت مرگ همسر وانتقام خون او می سوزد تا اینکه ، زمان سپری گشته و کیخسرو که به سن و سال جوانی رسیده و به جانشینی کاووس درآمده سپاهی را آماده ساخته تا به کین خواهی پدرش به توران رهسپار شوند اما به سپهسالار یعنی (توس) گوشزد می کند که مزاحمتـی برای فرود که در آن قصر در کلات بر سر راه شماست ایجاد نکنید اما توس که دراندیشه ای دیگر است عنان پیچیده و به سوی کلات حرکت می کند. فرود که آن سپاه را از دور می بیند ابتدا شک و تردیدی در دلش می افتد به سراغ مــادرش می رود و جریره که همراه فرزند به نظاره ی سپاه می رود گمان می کند که ایرانیان به فرمان کیخسرو سپاهی آراسته اند تا از فرود دعوت کنند همراه آنان به کین خواهی پدربه سوی توران لشکرکشی کنند. اما حقیقت ماجرا چنین نبود فرود که از قصر خارج شده به سرکوهی به نظاره ایستاده توسط بهرام شناسایی شده و به توس گفته می شود که این فرود فرزند سیاوش است. بهرام سفارش کیخسرو و عدم لطمه زدن به فرود را به توس گوشزد می کند اما این کار شعله ی خشم توس را برانگیخته کرده و به دامادش « ریونیز» فرمان می دهد که سرفرود را بریده و به نزدش بیاورند. ابتدا ریونیز و سپس پسرش « زرسپ» به سوی فرود رهسپارمی شوند تا فرمان توس را به انجام برسانند اما هردوبه تیرفرود از پای درمی آیند واین امرسبب خشم بیشترتوس می گردد. توس خود به میدان رفت و فرود را از اسب پایین کشید و از پای درآورد « درنخستین جنگ با افراسیاب طوس سپهسالارایران- خلاف فرمان کیخسرو برقلعه ای که فرود پسرسیاوش ویک زن ترک درآن به سر می برند حمل کرد. فرود کشته شدواین امرموجب خشم کیخسرو وحبس طوس گردید.» 20
غم انگیزترین لحظه بازگشتن فرود درحال جان دادن و اسبش به کلات است و آن صحنه ی درد ناکی که جریره ی غم دیده از مرگ همسراکنون فرزندش را نیزقربانی می بیند و یکباره به خواسته ی فرود درلحظات آخر عمل کرده و اسبان را یکی یکیاز پای درآورده و آتش در کاخ می اندازد و خود نیز درکنار فرزند جان را فدا می کند.
سخن آخر:
داستان زیبا و به یاد ماندنی سیاوش و حکایت مرگ دلخراش فرزندش فرود برای آنان که با زبان و ادبیات فارسی و قصه های پر رمز و رازش آشنایی دارند و این قصه ها را از کودکی شنیده و شب هنگام با ذکر این داستانها آمیخته با لالایی مادر بزرگ ها سربر بالین نهاده و خفته اند بسیار دلچسب و شیرین است. اما در حقیقت این داستانهای اسطوره ای تنها یک قصه ی زیبا و شیرین هنگام خفتن نیست ، آن زمان که کودک بودیم شاید شنیدن این داستانها برایمان جذابیتی دیگر داشت و با نقل آنها از زبان پدر و مادر یا مادر بزرگها و نقالان وپرده خوان هایی که تصویرشان را هر روز کم رنگ تر درجامعه شاهد بودیم تا آنکه به خاطره ها پیوستند سرگرمی شیرین دوران کودکی به سراغمان می آمد و خودمان را بـه جای شخصیت های خـوب و قهرمان شکست ناپذیر داستان می نهادیم اما در واقع داستان سوگ سیاوش و مـرگ جـوان بـه کـام نارسیده اش « فرود » حکایت خودخواهی های کسانـی است که حاضـر نیستند دیـو درون را به بند بکشند و با نادانی افسـار زندگی را به دسـت حسـادت و دشمنـی می دهند کسانی همچون « سودابه » که می توانست برای سیاوش مادری باشد که او درکودکی از دست داده بود ویا پدرش کاووس که به جای خودخواهی و نخوت و نپذیرفتن صلح ازجانب تـورانیان می توانست فرزند برومندش سیاوش را دوبـاره به آغـوش خویش باز گرداند و با تنبیه همسربداندیشش به همگان ثابت می کرد آن کسی که گوهردرون را پاک نگاه نداشته وازهوای نفس پیروی کرده حتی اگرهمسرش باشد سزاوار تنبیه است. و نشان می داد که این سیاوش نیست که سزاوار گذشتن از آتش است بلکه سودابه باید به جزای کار ناپسندش برسد.
قصه ی فرود و مادرش جریره نیز بسیارغم انگیزاست. مادر و فرزندی که حتی از مهربانی های سیاوش که می توانست همسری یار و همراه و پدری دلسوز و غم خوار باشد محروم شدند وفرود بدون دیدن پدر حتی فرصت انتقام گرفتن از بد خواهانش را نیافت ودرآخربه تیغ ظلم وستم وحسد توس، جان شیرین را ازکف داد.
انسان آزاده همیشه آرزو می کند که ای کاش حسد و کینه و آز و دشمنی در جهان نبود که پهلوانانی همچون سیاوش و فرود را درآتش خویش سوزانده و خاکسترکند. ای کاش برای همیشه در تاریخ رستمی وجود داشت که داد مظلوم را از ظالم بگیرد. اما می توانیم این رستم را در درونمان جستجو کنیم و آن را پرورانده و با گرزی گران به جنگ دیو بداندیش درون بفرستیم.

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان